Wanneer is een derde belanghebbende bij een boetebesluit? Afdeling geeft kader

De Federatie Nederlandse Vakbeweging (“FNV”) heeft onderzoek gedaan naar de arbeidsomstandigheden en arbeidstijden van vrachtwagenchauffeurs. Uit dit onderzoek blijkt dat een transportonderneming de regels over de rusttijden niet altijd heeft gevolgd. Chauffeurs die in hun voertuig verbleven, kregen de instructie de registratie van rijtijden te omzeilen en daarmee de regelgeving omtrent rust- en rijtijden te overtreden (artikel 8 lid 8 Verordening (EG) nr. 561/2006). De minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft vervolgens een boetebesluit opgelegd aan de transportonderneming.

De Afdeling dient in hoger beroep de vraag te beantwoorden of FNV, als derde, belanghebbende is in de zin van artikel 1:2 Algemene wet bestuursrecht (“Awb”) bij het boetebesluit. 

Volgens de Afdeling gelden voor de vraag wie belanghebbende is bij een boetebesluit de regels van artikel 1:2 Awb.

Een natuurlijk persoon is belanghebbende als diegene een objectief, actueel, eigen en persoonlijk belang heeft dat rechtstreeks bij het besluit is betrokken (art. 1:2 lid 1 Awb). Vereist is een voldoende causaal verband tussen het besluit en de aantasting van dat belang.

Een rechtspersoon moet eerst voldoen aan de twee eisen uit artikel 1:2 lid 3 Awb. Een rechtspersoon moet algemene of collectieve belangen behartigen die aansluiten bij het onderwerp van het boetebesluit (zoals volgt uit de statuten). Ook moet de rechtspersoon feitelijke werkzaamheden verrichten ter behartiging van die belangen (niet alleen procederen of handhavingsverzoeken indienen). Vervolgens moet de rechtspersoon een rechtstreeks betrokken belang hebben in de zin van artikel 1:2 lid 1 Awb. 

De Afdeling overweegt dat een bestuurlijke boete een tweeledig karakter heeft; het is zowel bestraffend als herstellend (artikel 5:1 lid 1 onder b en c Awb). Derden hebben in de regel geen rechtstreeks belang bij de bestraffing (leedtoevoeging), maar kunnen dat onder omstandigheden wel hebben bij de feitelijke gevolgen van de boete, zoals de beëindiging van een overtreding. Als deze gevolgen hun belangen rechtstreeks raken kan sprake zijn van belanghebbendheid, bijvoorbeeld door effecten op arbeidsmarkt- of concurrentiepositie. Of voldoende causaal verband bestaat tussen het boetebesluit en het betrokken belang van de derde (natuurlijke persoon of rechtspersoon) zal per geval moeten worden beoordeeld.

FNV behartigt op grond van haar statuten de collectieve belangen van (met name) vrachtwagenchauffeurs, waaronder goede arbeidsomstandigheden en naleving van rij- en rusttijden. Deze belangen zijn voldoende specifiek en worden ook feitelijk behartigd, onder meer door onderzoek naar naleving van de regels (voldaan aan artikel 1:2 lid 3 Awb). 

De Afdeling overweegt dat FNV een rechtstreeks betrokken belang heeft bij het boetebesluit, omdat de boete kan bijdragen aan de beëindiging van de overtredingen en daarmee aan de bescherming van de door FNV behartigde belangen (voldaan aan artikel 1:2 lid 1 Awb). De boete kan als feitelijk gevolg hebben dat een einde komt aan de overtreding van het verbod om onder meer de weekeinden in de cabine van de vrachtwagen door te brengen. FNV is dus als derde belanghebbende bij het boetebesluit.

Heeft u vragen over het handhavingsrecht? Neem dan contact op met Luuk Schuttert of Solange Drieshen.