De actuele stand van het kostenverhaal onder de Omgevingswet

Het artikel gaat bijvoorbeeld in op de (dogmatische) vraag of de PPT-criteria rechtstreeks van toepassing op de anterieure overeenkomst, of dat slechts een schaduwwerking uitgaat van de criteria ten aanzien van profijt, proportionaliteit en toerekenbaarheid. 

In de praktijk bestaat tussen partijen vaak discussie over:

• de uitleg van artikel 13.12 Omgevingswet en het (gedeeltelijk) betalen van het kostenverhaal na aanvang van de bouw;
• de mogelijkheden voor de fasering van betaling van het kostenverhaal en de mogelijkheden voor afspraken over fasering van de zekerheidstelling (zoals een concerngarantie of bankgarantie);
• de ‘vrijwilligheid’ van de financiële bijdrage en hoe die in contracten toch een verplicht karakter dreigt te krijgen, en;
• de samenloop van het privaatrechtelijke en publiekrechtelijke kostenverhaalspoor.

Gelet op het grote woningtekort is het wenselijk dat partijen pragmatisch met deze vraagstukken omgaan en creatieve oplossingen zoeken. Het artikel belicht onder meer dat contractueel meer ruimte bestaat dan in de praktijk wordt aangenomen.

Naast de praktijkdiscussies bespreekt het artikel de schaarse rechtspraak over het kostenverhaal. Dit betreft onder meer de uitspraak over de Paddenstoelenbuurt in Kerkdriel (ABRvS 3 juli 2024, ECLI:NL:RVS:2024:2721). In deze uitspraak treft de Raad van State een voorlopige voorziening in de vorm van een aanhoudingsverplichting voor aanvragen om een omgevingsvergunning voor een bouwactiviteit. De Raad van State gaat hiertoe over vanwege de vernietiging van een eerder vastgesteld exploitatieplan, waardoor op het moment van de uitspraak geen kostenverhaalsmogelijkheden bestonden voor de gemeente. De Raad van State beoordeelde dat als onwenselijk. Een andere behandelde uitspraak gaat over Paleis Soestdijk (ABRvS 24 januari 2024, ECLI:NL:RVS:2024:249). In deze uitspraak wordt benadrukt dat ruimtelijk relevante afspraken in een anterieure overeenkomst ook publiekrechtelijk moeten worden geborgd. Derden kunnen zich namelijk niet beroepen op de privaatrechtelijke afspraken tussen gemeente en ontwikkelaar. 

Dit artikel biedt concrete handvatten voor iedereen die betrokken is bij gebiedsontwikkeling, zoals gemeentejuristen, projectontwikkelaars en adviseurs in het omgevingsrecht. Het artikel bevat concrete tips voor fasering van de betaling van het kostenverhaal en het stellen van zekerheden. 

Meer weten over kostenverhaal en de anterieure overeenkomst onder de Omgevingswet? Of wilt u het gehele artikel ontvangen? Neem dan contact op met onze specialisten Ties Pranger en Harald Wiersema.