Hoe vrij ben je in het afbreken van onderhandelingen?

Vaak wordt voor de totstandkoming van een overeenkomst onderhandeld door de beoogde contractspartijen. Tijdens deze onderhandelingen hebben partijen nog geen overeenkomst met elkaar gesloten, maar dienen zij toch hun gedragingen (deels) te laten leiden door de belangen van de ander. 

De Hoge Raad heeft reeds in 1957 bepaald dat partijen, door in onderhandeling te treden over het sluiten van een overeenkomst, “tot elkaar komen te staan in een bijzondere, door de goede trouw beheerste, rechtsverhouding”.[1] In deze fase is het niet altijd meer toegestaan om de onderhandelingen af te breken. De Hoge Raad is in zijn Plas/Valburg-arrest een lijn gestart waarmee duidelijk wordt dat een partij die in strijd handelt met deze goede trouw mogelijk kan worden veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding of zelfs om de onderhandelingen te hervatten.[2] De huidige maatstaf voor de onrechtmatigheid van afgebroken onderhandelingen is afkomstig uit het CBB/JPO-arrest. Hierin heeft de Hoge Raad bepaald dat het afbreken onrechtmatig kan zijn als:

1. de wederpartij op het moment van afbreken erop mocht vertrouwen dat een overeenkomst tot stand zou komen; en
2. dit vertrouwen is gebaseerd op gedragingen of uitlatingen van de afbrekende partij.

Het afbreken van onderhandelingen is slechts onrechtmatig wanneer dit, gelet op de gerechtvaardigde belangen van beide partijen, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Een aantal recente uitspraken heeft nadere invulling gegeven welke gedragingen bij de beoordeling kunnen meespelen.

Zo heeft de rechtbank Amsterdam geoordeeld dat de afbrekende partij de onderhandelingen moet voortzetten.[3] In dit geschil waren partijen in onderhandeling over de verkoop van twee vennootschappen. Partijen hadden een intentieovereenkomst getekend waarin is opgenomen dat voor het deel van de koopprijs wat in aandelen van de koper wordt betaald wordt uitgegaan van een waardering van EUR 30.000.000,-. De beoogd verkoper trekt op het laatste moment de stekker uit de onderhandelingen door te stellen dat zij toch niet zeker is over de waardering van de koper. De rechtbank oordeelt dat het voorgaande onvoldoende is voor de verkoper om de onderhandelingen te mogen afbreken. De waardering is pas op het laatst een issue geworden. Voorts heeft de verkoper niet aan de koper duidelijk gemaakt waarom de antwoorden op de door de verkoper gestelde vragen voor de verkoper reden was om de onderhandelingen af te breken. Hiermee is het afbreken van de onderhandelingen te abrupt en wordt de verkoper veroordeeld om, te goeder trouw en naar redelijkheid en billijkheid, de onderhandelingen met de koper voor te zetten. 

In een ander geschil heeft de rechtbank geoordeeld dat de verkoper van een vennootschap juist wel geoorloofd was om de onderhandelingen af te breken.[4] Ook hier hadden partijen een intentieovereenkomst gesloten. In tegenstelling tot de vorige uitspraak hebben partijen in deze intentieovereenkomst een long stop date opgenomen. Met een long stop date spreken partijen af dat het ieder van de partijen vrijstaat om op ieder moment en om hen moverende redenen de onderhandelingen af te breken. Om deze reden heeft de rechtbank de vordering van de verkoper dan ook afgewezen, al maakte zij nog wel de opmerking dat dit anders was geweest indien een beroep op deze bepaling uit de intentieovereenkomst zelf naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar was.

• Wees duidelijk over de vrijblijvendheid van de onderhandelingen, of overweeg een long stop date op te nemen;
• Laat het tijdig weten wanneer omstandigheden wijzigen zodat je dit later ten grondslag kunt leggen aan het afbreken van de onderhandelingen. Op deze manier moet de wederpartij er alvast rekening mee houden dat er mogelijk geen overeenkomst tot stand gaat komen;
• Bouw realistische verwachtingen op. Vermijd uitspraken die bij de wederpartij de indruk wekken dat overeenstemming binnen handbereik is.