Lego afgeblokt? Oftewel: waarom niet elk ontwerp een geldig modelrecht oplevert.

Hoewel het op het eerste gezicht een nogal “technisch” juridisch geschil lijkt, is de uitspraak juist interessant voor eigenlijk elke partij die via het modellenrecht probeert vormen van producten te beschermen. En Lego is bij uitstel zo’n partij. Sinds het verlopen van haar octrooien op de bouwblokjes die we allemaal kennen, probeert Lego het modellenrecht en het merkenrecht in te zetten om haar producten zoveel mogelijk te monopoliseren. Soms lukt dat. Maar soms ook niet.

Lego had al in 2008 een model geregistreerd voor het betreffende blokje. Een van haar concurrenten vocht dat model aan, met het argument dat er al eerder een vrijwel identiek ontwerp bestond — eveneens een Lego‑blokje. Volgens het Europese modellenrecht moet een geldig model aan twee vereisten voldoen. Als eerste eis geldt dat een model nieuw dient te zijn. Dit betekent dat vóór de relevante datum geen identiek model openbaar is gemaakt. Modellen gelden als identiek wanneer hun kenmerken slechts in onbelangrijke details van elkaar verschillen.  Als tweede eis geldt dat een model eigen karakter dient te hebben. Dit houdt in dat de algemene indruk die het model wekt bij een geïnformeerde gebruiker verschilt van de algemene indruk van elk ouder model dat al reeds vóór de relevante datum voor het publiek beschikbaar is gesteld. Met andere woorden; het nieuwe model mag niet te veel lijken op al eerder openbaar gemaakte ontwerpen. 

Eerst zie je een plaatje van het model. En daarna een afbeelding van een eerder ontwerp van Lego zelf.

Het Gerecht keek naar het geheel van zichtbare kenmerken: een plaatje van gelijke dikte, een ronde nop bovenop en een halfronde clip aan de zijkant. Deze combinatie leidde volgens de rechters tot nagenoeg dezelfde algemene indruk als het eerdere ontwerp. De verschillen wogen onvoldoende zwaar.

Ook wees het Gerecht erop dat bij bouwsteentjes de ontwerpvrijheid weliswaar deels wordt beperkt door de noodzaak tot onderlinge koppeling, maar dat er nog steeds talloze variaties mogelijk zijn. Juist daarom gelden kleine verschillen hier niet snel als voldoende onderscheidend.

Daarnaast vond het gerecht dat eventuele verschillende aan de onderzijde van de blokjes minder relevant zijn voor de vraag of er sprake is van dezelfde algemene indruk. Dit omdat de onderzijde van de blokjes ondergeschikt is aan de bovenzijde aangezien de onderzijde niet zichtbaar is indien de blokjes zijn bevestigd in een bouwwerk.

Deze beslissing onderstreept twee belangrijke lessen:

1. Het modellenrecht beschermt vormverschillen die echt visueel opvallen — niet kleine variaties.

2. Zichtbaarheid telt: kenmerken die in de praktijk niet zichtbaar zijn tijdens normaal gebruik dragen nauwelijks bij aan de beschermingsomvang.

Voor bedrijven in sectoren waar producten sterk op elkaar lijken, is dit een waarschuwing: modelregistraties kunnen zeker van pas komen. En in de huidige tijd waarin AI steeds meer wordt ingezet om ontwerpen te maken, is het modellenrecht een onmisbaar middel om bescherming voor je ontwerpen te claimen (zie o.m. ook de blog van mijn collega Daan Breuking). Maar die ontwerpen moeten zich dan wel onderscheiden door zichtbare en relevante ontwerpkeuzes.

De take way is: het modellenrecht is een heel probaat middel om de vormgeving van je producten te beschermen. En gaat de komende jaren alleen maar belangrijker worden. Maar het werkt alleen als er duidelijke verschillen bestaan met datgene wat er al op de markt was. 

Twijfel je of jouw nieuwe ontwerp als model kan worden geregistreerd? Neem contact op met mij (l.jonker@holla.nl) of een van de andere specialisten uit het IE-team van Holla legal & tax.