Moeten we dit wel willen, die slimme camerabrillen?

Of dit juridisch gezien mag, vroeg ook de Hamburgse toezichthouder voor databescherming (HmbBfDI) zich af. In een uitgebreid onderzoeksrapport van 10 september 2026 legt de toezichthouder de belangrijkste technische, juridische en maatschappelijke risico’s bloot. Een groot probleem is het gebrek aan transparantie richting de omgeving. Wanneer iemand een telefoon of camera pakt om te filmen, is dat voor omstanders meestal wel zichtbaar. Bij een slimme camerabril ligt dat anders. Hoewel een wit LED-lampje is ingebouwd in het frame van de bril om omstanders te waarschuwen wanneer opnamen worden gemaakt, is dat lampje in daglicht of vanaf een afstand nauwelijks zichtbaar. Bovendien kan het lampje eenvoudig worden afgeplakt met tape of een sticker, zonder dat de bril stopt met filmen. 

Daarnaast gaat het niet alleen om camerabeelden. De microfoons van de bril luisteren voortdurend naar het activatiecommando ("Hey Meta"), zodat de AI-assistent kan worden geactiveerd. Voor omstanders is niet zichtbaar wanneer audio wordt opgenomen en wat er vervolgens met die gegevens gebeurt. Bovendien is niet alleen de opname zelf nauwelijks zichtbaar, maar ontbreekt ook transparantie over wat er vervolgens met die gegevens gebeurt. Wie wordt gefilmd weet niet welke beelden en geluidsfragmenten worden verwerkt, of deze worden gedeeld via sociale media, worden gebruikt voor AI-toepassingen of voor andere doeleinden worden ingezet.

Daarnaast kan deze bril op niet-transparante wijze worden ingezet op plekken waar mensen normaal gesproken niet snel verwachten te worden gefilmd. Denk aan kerken, ziekenhuizen, begrafenissen, maar ook aan concerten en bioscopen. Daarbij kunnen gevoelige gegevens worden vastgelegd en mogelijk zelfs bijzondere persoonsgegevens, zoals gegevens waaruit iemands geloofsovertuiging blijkt. Ook kan informatie worden geregistreerd die op andere wijze beschermd is, zoals auteursrechtelijk beschermde werken of vertrouwelijke bedrijfsinformatie. Niet voor niets heeft bijvoorbeeld muziekpodium TivoliVredenburg het gebruik van camerabrillen inmiddels via de huisregels verboden.

Volgens de Hamburgse toezichthouder vallen dragers van de bril die willekeurige omstanders filmen en deze beelden delen met Meta of via social media verspreiden, in veel gevallen niet onder de huishoudelijke uitzondering van de AVG. Zij zullen daardoor kwalificeren als verantwoordelijke, met als gevolg dat zij aan de vereisten van de AVG moeten voldoen. Denk aan het beschikken over een grondslag, het informeren van betrokkenen, het treffen van passende beveiligingsmaatregelen en het afhandelen van verzoeken van gefilmde omstanders. Het is de vraag of dragers van de bril hiertoe in de praktijk in staat zijn.

Bovendien is het de vraag over welke grondslag zij beschikken voor het verzamelen van de beelden van omstanders. Volgens de Hamburgse toezichthouder zou die grondslag kunnen zijn gelegen in toestemming of een gerechtvaardigd belang, maar daarvoor is wel voldoende transparantie vereist. Toestemming moet immers geïnformeerd kunnen worden gegeven door de omstanders en bij een beroep op het gerechtvaardigd belang moet rekening worden gehouden met de redelijke verwachtingen van de omstanders. Het is de vraag of dit haalbaar is in de praktijk. 

De Hamburgse toezichthouder ziet echter geen duidelijke grondslag voor het gebruik van de gegevens door Meta voor eigen trainingsdoeleinden van de AI-assistent. Op dit moment staat het gebruik van gegevens voor AI-training standaard aan en kan een gebruiker daar alleen via een omslachtige route bezwaar tegen maken. Dat roept vragen op, zeker nu Meta al beschikt over een enorme hoeveelheid gegevens uit haar andere diensten. Als daar ook nog camerabeelden en geluidsfragmenten uit de fysieke omgeving aan worden toegevoegd, kan er een nog completer beeld ontstaan van de betrokken personen.

De Hamburgse toezichthouder komt bovendien tot de conclusie dat Meta en de drager van de bril, voor zover gegevens worden gebruikt voor het trainen van het AI-model, mogelijk gezamenlijk optrekken en daarmee gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijken zijn. Dit betekent dat zij in beginsel een onderlinge regeling moeten sluiten waarin hun verantwoordelijkheden worden vastgelegd. Hoewel Meta dit ongetwijfeld kan verwerken in haar voorwaarden, blijft het een bijzondere constructie en is de praktische uitwerking onduidelijk.

Ook de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) waarschuwt op 22 september 2026 voor de privacyrisico's van camerabrillen. Volgens de AP is het filmen van omstanders met een camerabril in veel gevallen niet toegestaan. Ook personen die slechts toevallig en herkenbaar in beeld komen, hebben immers recht op bescherming van hun privacy. De AP adviseert organisaties daarom om het gebruik van camerabrillen waar nodig via huisregels te verbieden, zoals TivoliVredenburg al heeft gedaan. Daarnaast onderzoekt de AP welke aanvullende maatregelen mogelijk zijn ten aanzien van camerabrillen en andere wearables met een ingebouwde camera.

Kortom, mensen kunnen worden gefilmd in situaties waarin zij dat helemaal niet willen en vaak niet eens weten dat dit gebeurt. Bovendien blijft het mogelijk niet bij de huidige functionaliteiten. Op dit moment beschikt de Ray-Ban Meta-bril bijvoorbeeld nog niet over gezichtsherkenning, maar de Hamburgse toezichthouder constateert in haar onderzoek dat de benodigde instellingen hiervoor al wel aanwezig zijn. Dat roept de vraag op welke aanvullende privacyrisico's ontstaan wanneer een slimme bril in de toekomst niet alleen kan zien, maar ook direct kan herkennen wie zich in beeld bevindt.

Daarmee rijst een meer fundamentele vraag. Want zelfs als deze technologie gepaard zou gaan met stevige waarborgen, zoals maximale transparantie, standaard uitgeschakelde AI-training en privacy by design en default, blijft het de vraag in hoeverre deze waarborgen in de praktijk echt haalbaar zijn. En misschien nog belangrijker: moeten we het eigenlijk wel willen dat iedereen vrijwel ongemerkt een camera met zich mee kan dragen en alles de hele dag kan opnemen? 

Heeft u vragen over AI en slimme camerabrillen? Neem dan gerust contact met ons op.