HvJ EU opnieuw over auteursrecht, ditmaal over bewerkingen

De prejudiciële vragen kwamen uit Roemenië en hadden betrekking op een kritische publicatie van een Latijns werk van Dimitrie Cantemir uit het begin van 18e eeuw, waarvan de auteursrechtelijke beschermingsduur al lang was verstreken. 

De publicatie had tot doel om de tekst van het oorspronkelijke werk te reconstrueren aan de hand van manuscripten en werd voorzien van commentaar en een kritisch apparaat. De kernvraag was of een dergelijke publicatie moet worden gezien als een louter technische of wetenschappelijke reconstructie van een bestaand werk, en daarmee vrij te gebruiken, of dat zij kan kwalificeren als een auteursrechtelijk beschermd ‘werk’ in de zin van art. 2, onder a, InfoSoc‑richtlijn.

Het Hof bevestigt zijn vaste rechtspraak over het geharmoniseerde Unierechtelijke werkbegrip (Infopaq, Painer, Cofemel, Mio/Konektra) en bevestigt dat de kritische publicatie kan worden beschouwd worden als een ‘werk’ op voorwaarde dat:

• het gaat om een intellectuele schepping van de auteur die zijn persoonlijkheid weerspiegelt door uiting te geven aan zijn vrije en creatieve keuzen (het oorspronkelijkheidscriterium); en 
• het werk met voldoende nauwkeurigheid en objectiviteit kan worden geïdentificeerd (criterium van de identificeerbaarheid).

Het Hof benadrukt opnieuw dat om een voorwerp als oorspronkelijk te kunnen beschouwen, zowel noodzakelijk als voldoende is dat dit voorwerp een intellectuele schepping van de auteur is die de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelt door uiting te geven aan zijn vrije creatieve keuzen.

Het Hof heeft eerder al geoordeeld dat persartikelen auteursrechtelijk beschermde werken kunnen zijn (Infopaq). Woorden als zodanig (Infopaq) en militaire verslagen (Funke Medien) – waarvan de inhoud volledig wordt bepaald door de erin vervatte informatie – kunnen daarentegen niet worden aangemerkt ‘werken’.

Dat een kritische publicatie tot doel heeft het oorspronkelijke werk zo getrouw mogelijk te reconstrueren, staat op zichzelf niet aan bescherming in de weg. Doorslaggevend is of de bewerker daadwerkelijk keuzeruimte had en die ruimte creatief heeft ingevuld. 

Ten aanzien van het vereiste dat een werk voldoende nauwkeurig en objectief identificeerbaar moet zijn, oordeelt het Hof dat een kritische publicatie in haar geheel als zodanig kan worden aangemerkt.

Voor de kwalificatie als ‘werk’ is het niet noodzakelijk om een strikt onderscheid te maken tussen enerzijds de delen die samenvallen met het oorspronkelijke werk en anderzijds de toegevoegde elementen, zoals commentaar of redactionele keuzes. Dat laat onverlet dat een dergelijke afbakening bij de beoordeling van een eventuele inbreuk wel relevant kan zijn.

Het Hof overweegt verder, net als in het Mio/Konektra arrest, dat de omvang van de auteursrechtelijke bescherming niet afhangt van de mate van creatieve vrijheid waarover de auteur ervan beschikte. 

Daarnaast bevestigt het Hof dat een inbreuk niet vereist dat het gehele werk wordt overgenomen. Ook gedeeltelijke reproductie kan inbreuk opleveren, voor zover beschermde elementen zijn overgenomen. 

Opvallend is dat het Hof in dit arrest niet expliciet verwijst naar Mio/Konektra. Voor de invulling van de ‘werktoets’ is de lijn echter consistent. Opnieuw benadrukt het Hof dat auteursrechtelijke bescherming niet afhankelijk is van de categorie van het werk, maar uitsluitend van het geharmoniseerde werkbegrip en de oorspronkelijkheidstoets.

Waar Mio/Konektra bevestigde dat voor toegepaste kunst geen hogere drempel geldt, volgt hier dat ook voor bewerkingen geen aparte of aanvullende eisen gelden. 

In Mio/Konektra overwoog het Hof bovendien dat voor de inbreuktoets doorslaggevend is of beschermde creatieve elementen herkenbaar zijn overgenomen. Dit criterium komt in het onderhavige arrest niet uitdrukkelijk terug, hetgeen verklaarbaar is nu de prejudiciële vraag niet zag op de inbreukvraag, maar enkel op de mogelijke kwalificatie als ‘werk’.

Het arrest is relevant voor een brede praktijk waarin wordt gewerkt met bestaand materiaal:

• bewerkingen van werken uit het publieke domein, zoals edities, annotaties, reconstructies en vertalingen, kunnen zelfstandig auteursrechtelijke bescherming genieten, 
• het feit dat een werk tot het publieke domein behoort, staat niet eraan in de weg dat latere creatieve bewerkingen beschermd zijn, 
• die bescherming strekt zich echter niet uit tot het oorspronkelijke werk zelf, maar uitsluitend tot de creatieve toevoegingen van de bewerker. 

Voor de praktijk betekent dit dat ook bij sterk door het bronmateriaal gedicteerde werkzaamheden ruimte kan bestaan voor auteursrechtelijke bescherming. De grens ligt daar waar geen reële creatieve keuzes mogelijk zijn, hetgeen in de praktijk vaak een feitelijke en casuïstische beoordeling zal vergen.

Met dit arrest bevestigt het Hof opnieuw dat het Europese auteursrecht één centraal ankerpunt kent: oorspronkelijkheid als uitdrukking van vrije en creatieve keuzes die de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelen. Of het nu gaat om toegepaste kunst of om bewerkingen van klassieke werken, het criterium blijft hetzelfde.

Heeft u te maken met bewerkingen, edities of andere afgeleide werken en wilt u weten waar de grens ligt tussen vrij gebruik en exclusieve bescherming, dan denken wij graag met u mee. Neem contact op met één van onze specialisten.