De EU Inc: Europa probeert het opnieuw. Waarom lukt het nu wel?

De huidige plannen voor de EU Inc. zijn een reactie op een van de pijnpunten die in twee invloedrijke rapporten uit 2024 werden aangestipt: het ‘Letta Rapport’ en het ‘Draghi Rapport’. In zijn rapport schetst Mario Draghi het beeld dat Europa de race met de Verenigde Staten en China verliest door een gebrek aan innovatie. Hierbij gaat het niet alleen om het ontwikkelen van nieuwe technologieën, maar juist ook om het ontwerpen van nieuwe structuren die de ontwikkeling van de technologieën kan stimuleren. 

In het Draghi Rapport wordt opgeroepen om een nieuwe rechtsvorm te ontwikkelen die het mogelijk moet maken voor ‘Innovative European Companies’ om met dezelfde, wijd geaccepteerde, Europese regels voor vennootschappen door de Unie te opereren. De Europese Commissie heeft dit nu breder getrokken door de EU Inc. niet alleen voor innovatieve bedrijven beschikbaar te maken, maar voor alle Europese ondernemingen. Dit lijkt ons geen slecht idee, nu daarmee de vraag over wat een Innovative European Company is kan worden overgeslagen. Daarnaast maakt de brede aanwezigheid van de EU Inc. dat (professionele) partijen sneller bekend zullen worden met het fenomeen, wat op diens beurt weer bijdraagt aan de bredere kennis over de rechtsvorm. 

De EU Inc. heeft als vennootschap volledige rechtspersoonlijkheid waarmee zij zelfstandig rechten kan uitoefenen en verplichtingen kan aangaan. Naast eenzelfde set regels in alle Lidstaten noemt de Europese Commissie voor de EU Inc. nog meer voordelen ten opzichte van de ‘gewone’ kapitaalvennootschap:

• Snel en goedkoop: de EU Inc. zal binnen 48 uur kunnen worden opgericht, zonder dat hierbij een minimumkapitaal is vereist. De kosten voor de oprichter zullen maximaal €100,- bedragen.
• Zoveel mogelijk digitaal: de oprichting van de vennootschap geschiedt digitaal. Daarnaast wordt de mogelijkheid geboden om procedures die klassiek fysiek moesten worden gehouden, zoals de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, in het vervolg hybride of uitsluitend digitaal te organiseren. 
• Geen tussenpersonen: de EU Inc. kan worden opgericht zonder dat hiervoor een notariële akte is vereist. Een latere uitgifte van aandelen of een overdracht hiervan kan digitaal geschieden en wederom zonder tussenkomst van een notaris.
• Eén register: de informatie van de EU Inc. wordt bij de oprichting centraal bij een Europees instituut geregistreerd. Hiermee hoeft de vennootschap niet (steeds) lokaal te worden ingeschreven wanneer er een uitbreiding over de grens wordt opgezet.
• Faillissementsprocedure: de EU Inc. zal een eigen procedure kennen voor de versnelde afwikkeling van faillissementen. Deze procedure geldt wel alleen voor ‘innovatieve’ EU Inc.’s.

In Nederland kennen wij twee soorten kapitaalvennootschappen: de Naamloze Vennootschap en de Besloten Vennootschap. Waar de BV in 2012 al aanzienlijk flexibeler is geworden is het voor de NV nog altijd nodig om ten minste € 45.000,- aan kapitaal te storten. Ook bevat Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek voor de NV veel regels waarvan niet kan worden afgeweken. Bij de BV is dit makkelijker gemaakt door onder meer de eis voor een minimumkapitaal te schrappen, maar ook hier geschieden de oprichting, de uitgifte van aandelen en het wijzigen van de statuten bij notariële akte. Dit kost steeds al snel € 1.000,- en neemt enkele weken in beslag. De EU Inc. biedt dan ook in Nederland een verdere versoepeling.

Op Europees niveau zorgt de Societas Europaea nu al voor een rechtsvorm met in de gehele EU dezelfde vennootschapsregels. Toch wordt de SE nog weinig gebruikt, wat waarschijnlijk komt door de hoge eisen voor de oprichting ervan. Een onderneming moet hiervoor actief zijn in ten minste twee Lidstaten, of de oprichters moeten in ten minste twee Lidstaten zijn gevestigd. Daarnaast is er een minimumkapitaal vereist van € 120.000,-. Dit is voor veel start-ups en scale-ups, die al moeite hebben om financiering aan te trekken, niet haalbaar.

Op het voorstel van de EU Inc. is de nodige kritiek gekomen. Een notaris zorgt gewoonlijk voor een extra check, zowel op de persoon die een vennootschap wenst op te richten als op de inhoud van bijvoorbeeld de statuten. Het ontbreken van deze check kan er in de praktijk toe leiden dat vennootschappen opereren op basis van regels in hun statuten die strijdig zijn met dwingend recht en daarmee niet van toepassing zijn. 

Een veel gehoord argument tegen de EU Inc. is dat bedrijven op deze manier de mogelijkheid krijgen om binnen de EU te gaan ‘shoppen’. Dit zou tot gevolg hebben dat bedrijven hun statutaire zetel kunnen hebben in een land met, voor de werkgever, de meest gunstige regels in het Arbeidsrecht. Hiermee zouden werknemers noodzakelijke bescherming missen. Wij volgen deze redenatie niet. Het Europees internationaal privaatrecht beschermt bepaalde groepen, waaronder werknemers, tegen een rechtskeuze voor het recht van een land wat hun onvervreemdbare rechten naar hun eigen recht zou inperken. Het Europees internationaal privaatrecht bepaalt in zo’n geval dat de werknemer alsnog een beroep kan doen op deze rechten. Ook het starten van een procedure tegen een werkgever of tegen een verkoper (als consument) wordt niet lastiger door dit ‘shoppen’ doordat het Europees internationaal privaatrecht bepaalt dat een werknemer of een consument altijd in eigen land kan procederen. 

Tegelijkertijd is deze bescherming niet absoluut: de vaststelling van de gewone arbeidsplaats en de afbakening van dwingend recht vergen een feitelijke beoordeling en kunnen in grensoverschrijdende of hybride werksituaties tot onzekerheid leiden. Rome I biedt werknemers aldus een solide minimumbescherming, maar sluit indirecte druk op die bescherming via feitelijke structurering niet volledig uit.

Waar wij wel benieuwd naar zijn is hoe de nieuwe faillissementsprocedure zal werken. De Commissie beoogt dat deze procedure ervoor zorgt dat een ondernemer snel weer een nieuwe onderneming kan opstarten. Waar dit nu al mogelijk is, door simpelweg een nieuwe vennootschap op te richten die losstaat van de failliete vennootschap, rijst de vraag of deze procedure het nationaal recht geheel terzijde schuift. Zo hechten wij in Nederland veel waarde aan het onderzoek door de curator of er voorafgaand aan faillissement (kortgezegd) zich geen rare dingen hebben afgespeeld. Zo’n onderzoek vergt tijd, en dit is net wat ondernemers volgens de Commissie niet hebben. Blijft dit onderzoek dan nog wel verplicht/mogelijk?

De Europese Commissie heeft haar voorstel voor de EU Inc. voorgelegd aan het Europees Parlement en aan de Raad van Europa. Hierbij heeft de Commissie gewezen op het belang van de invoer van deze verordening en hoopt zij dat het Europees Parlement en de Raad van Europa nog voor het einde van dit jaar tot overeenstemming komen.

De Societas Europaea viert in 2029 haar 25ste verjaardag. Toch zou de SE op dat moment wel eens kunnen zijn ingehaald als de voornaamste Europese rechtsvorm. De EU Inc. biedt, indien zij wordt ingevoerd, een volwaardig alternatief voor veel nationale rechtsvormen. De Europese Commissie heeft in ieder geval op juridisch vlak de aanbevelingen van Enrico Letta en Mario Draghi ter harte genomen.

Wij zijn benieuwd hoe de EU Inc. de komende tijd meer vorm krijgt en zullen dit dan ook goed bijhouden.

Onze vennootschapsrecht-advocaten leggen graag uit wat de kansen en mogelijkheden van de EU inc. gaan zijn.