KRW-handhaving: hoe ver moet het waterschap gaan?

Een vereniging vroeg Waterschap Rivierenland het gebruik van bestrijdingsmiddelen op 37 percelen te laten staken, om de volgens haar daardoor veroorzaakte oppervlakte- en grondwaterverontreiniging te beëindigen. Ook vroeg zij om maatwerkvoorschriften voor de exploitanten. Zij beriep zich onder meer op de KRW en de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Het waterschap vroeg om aanvullende informatie, maar vond het verzoek ook na aanvulling onvoldoende concreet. Het nam het verzoek niet in behandeling en verklaarde het bezwaar daartegen niet-ontvankelijk. De redenering: geen aanvraag, dus ook geen besluit waartegen bezwaar open staat.

Juridisch is hier het onderscheid tussen een onvolledige aanvraag en “géén aanvraag” (om een handhavingsbesluit te nemen) van belang. Het besluit om een onvolledige aanvraag op grond van artikel 4:5 Algemene wet bestuursrecht (Awb)buiten behandeling te laten, is vatbaar voor bezwaar. Hier oordeelt de rechtbank dat het verzoek echter zo onbepaald was, omdat het verzoek onvoldoende concreet was in de zin van artikel 4:2 lid 2 Awb, dat het niet eens als aanvraag in de zin van artikel 1:3, derde lid, Awb kon gelden. Daarom was de reactie daarop geen besluit en stond daartegen geen bezwaar open.  

De rechtbank volgt het waterschap. Niet ieder verzoek om op te treden is een aanvraag om een handhavingsbesluit. Daarvoor moet het verzoek enige aanknopingspunten bieden voor onderzoek naar een overtreding waarvoor in dit geval het waterschap (specifiek: college van dijkgraaf en heemraden van het Waterschap Rivierenland) het bevoegd gezag is. Die ontbraken hier. De vereniging wees op het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de niet-biologische bomenteelt en de schadelijkheid daarvan voor de waterkwaliteit. Het zou een feit van algemene bekendheid zijn dat de niet-biologische bomenteelt, door het gebruik van verontreinigende bestrijdingsmiddelen, bijdraagt aan de bestrijdingsmiddelenproblematiek in de wateren in de directe omgeving en mogelijk ook daarbuiten. Een begin van bewijs van een lozingsactiviteit op een oppervlaktewaterlichaam ontbrak echter volgens de rechtbank. Wat overbleef, was feitelijk een verzoek om alle bedrijven op naleving te controleren.

Dat onderscheid is voor de handhavingspraktijk van belang. Een waterschap hoeft een algemeen verzoek om toezicht niet als handhavingsverzoek te behandelen. Het kan daarvoor wel aanknopingspunten voor gericht onderzoek verlangen, maar geen sluitend bewijs van een overtreding. Ook exacte tijdstippen of locaties zijn niet steeds nodig. Het noemen van kadastrale percelen was dus niet het probleem. Het ontbrak aan aanwijzingen voor een mogelijke overtreding.

Het waterschap zat ondertussen niet stil. Het had zorgwekkend hoge normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater vastgesteld, boomtelers aangeschreven en aangekondigd dat controles meer prioriteit zouden krijgen. Volgens de vereniging had het daarmee erkend dat sprake was van overtredingen. De rechtbank gaat daar niet in mee. De brief bevatte geen concrete aanknopingspunten voor aanwijzingen voor overtredingen op de 37 percelen. Een waarschuwing is nog geen erkenning dat de aangeschreven bedrijven overtredingen begaan. 

Moest het waterschap dan nog afzonderlijk beslissen op het verzoek om maatwerkvoorschriften? Volgens de rechtbank niet. De vereniging had om maatwerk gevraagd om een gestelde schending van de specifieke zorgplicht ongedaan te maken. Het waterschap mocht dit als een verlengstuk van het beweerdelijke handhavingsverzoek beschouwen. Met het niet in behandeling nemen van dat handhavingsverzoek was ook het maatwerkverzoek afgedaan, aldus de rechtbank Gelderland. 

Al met al oordeelt de rechtbank dat het bezwaar van de vereniging terecht niet-ontvankelijk is verklaard en het ingestelde beroep ongegrond is. De uitspraak geeft waterschappen, maar ook andere bestuursorganen, steun bij de afbakening van hun onderzoek naar aanleiding van handhavingsverzoeken. Verwijzing naar de KRW en de specifieke zorgplicht neemt niet weg dat een verzoek voldoende concreet moet zijn. Ook vastgestelde normoverschrijdingen in het oppervlaktewater maken een algemeen verzoek om tientallen bedrijven te controleren niet zonder meer tot een handhavingsverzoek.

Dat ontslaat het waterschap niet van zijn verantwoordelijkheid voor toezicht en waterkwaliteit. Evenmin heeft de rechtbank geoordeeld dat geen overtredingen plaatsvonden of dat aan de KRW werd voldaan. Aan die vragen kwam zij niet toe. 

Rechtbank Gelderland 30 september 2026, ECLI:NL:RBGEL:2026:7732.