Kraken staat in het nieuws. Recentelijk hebben de kamerleden VVD, CDA en de Christen Unie een initiatiefwet ingediend, de antikraakwet, waarmee zij onder andere beogen het kraken van leegstaande panden tegen te gaan (1).
De huidige stand van zaken
Kraken heeft een strafrechtelijke en een civielrechtelijke kant.
Civielrechtelijk geldt dat de kraker een inbreuk pleegt op het eigendomsrecht van de eigenaar van het pand dat gekraakt wordt. Deze verleent aan de kraker immers geen recht of toestemming voor het ingebruiknemen van het pand. Het maken van inbreuk op een anders eigendomsrecht betekent dat er sprake is van een onrechtmatige daad. Probleem om langs civielrechtelijke weg de beëindiging van het kraken (en dus de ontruiming) voor elkaar te krijgen is dat de civielrechtelijke procedure kostbaar is en het lang duurt voordat er een uitspraak is. Er is een mogelijkheid om de ontruiming via een kort gedingprocedure te vorderen, maar in dat geval moeten er spoedeisende belangen gelden voor de ontruiming.
Het strafrecht kent een antikraakbepaling, die het kraken van een woning of gebouw dat korter dan twaalf maanden leeg staat verbiedt (2). Op de overtreding staat een geldboete of een vervangende hechtenis.
De vraag die actueel is, is of het Openbaar Ministerie en politie gerechtigd zijn om een kraakpand te ontruimen indien en voorzover bij het kraken strafbaar gehandeld wordt. Onder de huidige wetgeving is daarvan sprake indien en voorzover een kraakpand korter dan een jaar leeggestaan heeft. In een uitspraak van het Gerechtshof te Leeuwarden heeft het Hof bepaald dat er geen wettelijke grondslag is voor de politie en het Openbaar Ministerie om in dat geval tot ontruiming van een gekraakt pand over te kunnen gaan. Het Hof heeft geoordeeld dat het grondwettelijk huisrecht (3), dat bovendien een verankering kent in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (4), met zich brengt dat er een expliciete bepaling in de wet moet gelden op grond waarvan het Openbaar Ministerie en politie over kunnen gaan tot ontruiming van een gekraakt pand. Het enkel beëindigen van de overtreding is daarvoor onvoldoende, zo oordeelde het Gerechtshof. De Hoge Raad heeft in cassatie het oordeel van het Gerechtshof inmiddels in stand gelaten (5). Het huisrecht van krakers staat ontruiming door het Openbaar Ministerie en politie in de weg.
Bij de Tweede Kamer is de Wet kraken en leegstand aanhangig (6). In het wetsvoorstel wordt kraken strafbaar gesteld als een misdrijf, op de overtreding waarvan een gevangenisstraf gesteld wordt.
De Wet kraken en leegstand, de nieuwe situatie
In dit initiatiefwetsvoorstel wordt iedere vorm van kraken verboden. Anders dan in het verleden geldt in het wetsvoorstel dat ook kraken na een jaar strafbaar is. Anders dan in de huidige stand van zaken geldt in het wetsvoorstel dat het kraken een misdrijf oplevert. Dit betekent dat het Openbaar Ministerie en politie meer bevoegdheden hebben bij de opsporing van de strafbare feiten. Zo kan bijvoorbeeld het middel van de voorlopige hechtenis gehanteerd worden.
In het wetsvoorstel hebben de initiatiefnemers naar aanleiding van het arrest van het Gerechtshof Leeuwarden een wijziging aangebracht (7). Deze wijziging voorziet erin dat er een wettelijke grondslag komt voor het Openbaar Ministerie en politie (gesproken wordt over “iedere opsporingsambtenaar”) om tot ontruiming van een kraakpand te doen overgaan.
De Tweede Kamer heeft in haar vergadering van 20 oktober jl. deze antikraakwet aangenomen. Het woord is nu nog aan de Eerste Kamer.
Conclusie
Ondanks het feit dat de Hoge Raad bepaald heeft dat krakers een “huisrecht” hebben en dat het Openbaar Ministerie en de politie niet tot ontruiming van een kraakpand kunnen overgaan ziet de toekomst er voor de krakers slecht uit. Op het moment dat het initiatiefwetsvoorstel “de Wet kraken en leegstand” zal gaan gelden geldt er een absoluut kraakverbod in Nederland en de mogelijkheid voor Openbaar Ministerie en politie om onmiddellijk tot ontruiming over te gaan.
Totdat het wetsontwerp verheven wordt tot wet dienen eigenaren bewust te zijn van het feit dat een leegstaand pand onmiddellijk nadat het leeg komt gekraakt kan worden. Als er gekraakt wordt levert dat een overtreding op van artikel 429 sexies Strafrecht, maar kan het Openbaar Ministerie en politie niet overgaan tot ontruiming van het pand.
Ontruiming kan louter en alleen plaatsvinden langs civielrechtelijke weg.
Tot de inwerkingtreding van die wet adviseren wij u om leegkomende panden tijdelijk in gebruik te geven totdat er een definitieve bestemming voor het pand is. Daarmee wordt voorkomen dat een pand gekraakt kan worden.
Wij houden u hiervan op de hoogte.
Voor meer informatie over dit onderwerp, tijdelijke verhuur- en gebruiksovereenkomsten kunt u contact opnemen met:
mr. M. Gorgels (T: 073-6161100, E: m.gorgels@holla.nl)
mr. B.M. Stroetinga (T: 040-2380600, E: b.stroetinga@holla.nl) __________________________________________________________________________
(1) Tweede Kamer 2007-2008, 31560, nr. 2.
(2) artikel 429 sexies Sr
(3) artikel 12 lid 1 van de Grondwet
(4) artikel 8 eerste lid EVRM
(5) Hoge Raad 9 oktober 2009, LJN: BJ 1254
(6) voorstel van wet van de leden Ten Hoopen, Slob en Van der Burg tot wijziging van
het Wetboek van strafrecht, de Leegstandwet en enige andere wetten in verband
met het verder terugdringen van kraken en leegstand (Wet kraken en leegstand),
Tweede Kamer, 2007-2008, 31560, nummer 2
(7) Tweede nota van wijzigingen van het wetsontwerp, Tweede Kamer, 2008-2009,
31560, 9
