Elke advocaat zal u vertellen dat het recht veel nuances kent. Zwart is nooit helemaal zwart en wit is nooit helemaal wit. Bij feiten ligt dit anders. De deur is open of dicht. Het glas is half vol (of half leeg). Je bent zwanger of je bent het niet. Als over dat laatste discussie ontstaat, is het uiteindelijk de medische wetenschap die daarover het laatste woord spreekt. [lees verder]
Althans tot voor kort. Ook juristen blijken er soms aan te pas te moeten komen om vast te stellen of er nu sprake is van een zwangerschap of niet. Op dit moment buigt het Europese Hof van Justitie zich over de vraag of de medewerkster van een bakkerij wel of niet zwanger is. Deze vraag is juridisch relevant, omdat zij zou worden ontslagen en het Europese (en Nederlandse) recht dat verbiedt zo lang er sprake is van zwangerschap.
De medewerkster beriep zich op dit ontslagverbod met de stelling dat zij zwanger was. Zij nam deel aan een IVF-project. Op het moment van de ontslagaanzegging had in het laboratorium samenvoeging van eicellen met spermatozoïden plaatsgevonden. In de optiek van de medewerkster was sprake van zwangerschap, de werkgever dacht daar anders over.
Het antwoord op de vraag of de vrouw nu wel of niet zwanger was en zich dus op ontslagbescherming kon beroepen, bleek niet zondermeer te geven. Na een procedure bij de Rechtbank heeft beroepsrechter aan het Europese Hof verzocht vast te stellen of in dit geval nu wel of geen sprake is van zwangerschap.
De rechters van het Europese Hof buigen zich nu over deze kwestie, daarin geadviseerd door de Advocaat-Generaal. Deze heeft eind vorig jaar een advies aan het Hof geschreven waarin hij diep op de zaak ingaat. Heel lang heeft om de zwangerschap een waas van geheimzinnigheid gehangen. De snelle zwangerschapstests waren nog niet uitgevonden en de techniek was nog niet zover gevorderd dat beelden konden worden getoond van de foetus in de buik van de moeder. Vroeger was de zwangere vrouw niet van meet af aan zeker van haar toestand en dikwijls verkeerde zij wekenlang in twijfel. Sommige waarnemers, in het bijzonder de pioniers van de medische wetenschap, hebben een poging gedaan de symptomen van de zwangerschap te beschrijven. Plinius de Oudere schrijft in boek VII van zijn NaturalisHistoria dat "op de tiende dag na de conceptie symptomen optreden van hoofdpijn, duizeligheid, flauwvallen, weerzin tegen bepaalde smaken of luchtjes en misselijkheid, hetgeen erop wijst dat een menselijk wezen bezig is te ontstaan". Hij voegt er aan toe dat "de huid van de vrouw mooier wordt en dat de zwangerschap gemakkelijker is wanneer zij een zoon verwacht".
En tegenwoordig? De Advocaat-Generaal concludeert dat er in deze zaak weliswaar sprake is van buitenbaarmoederlijk leven, maar dat dit niet op een lijn te stellen is met de zwangerschap waarop de ontslagbescherming betrekking heeft. Hij concludeert dan ook dat de bevruchting van een eicel buiten het lichaam van de moeder nog niet kan worden aangemerkt als zwangerschap.
Is de kous daarmee af als het Hof het advies van de Advocaat-Generaal overneemt? Nee. Er is nog een uitweg: de Advocaat-Generaal stelt vast dat de zwangerschap weliswaar niet aan de orde is, maar dat de vrouw zich misschien wel kan beroepen op anti-discriminatiebepalingen die in Europa en dus ook in Nederland van toepassing zijn. Als de vrouw aannemelijk kan maken dat het ontslag samenhangt met haar plannen om zwanger te worden, geldt ook ook in dat geval een ontslagverbod. Dat zal voor de vrouw echter een stuk moeilijker worden dan de enkele stelling te nemen dat zij zwanger was.
Wat is het belang voor de praktijk? Als het Hof aanneemt dat de betrokken medewerkster zwanger was ten tijde van de ontslagaanzegging moet u er rekening mee houden dat het ontslagverbod tijdens zwangerschap al eerder van toepassing kan zijn dan algemeen gedacht.
In de loop van dit jaar doet het Hof uitspraak. Het kind zit dan inmiddels op de kleuterschool.
Meer informatie:
Businessunit Arbeidsrecht, mr. Robert van Muijen (T: 073 - 616 11 26)
Uiteraard voorzien ook onze andere advocaten Arbeidsrecht in Eindhoven, 's-Hertogenbosch en Tilburg u graag van informatie.
