In Nederland worden de kosten die de winnende partij van een gerechtelijke procedure vergoed krijgt, in beginsel forfaitair vastgesteld. De winnaar krijgt een tegemoetkoming in de proceskosten en de rechter baseert zich bij het bepalen van het bedrag op het zogenaamde liquidatietarief. De werkelijke kosten zijn vaak aanmerkelijk hoger.
Voor zaken op het gebied van intellectueel eigendom geldt een andere regeling. Deze regeling is vastgelegd in art. 1019h van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) en komt erop neer dat de redelijke en evenredige proceskosten dienen te worden vergoed. Er is een volledige proceskostenveroordeling mogelijk. Degene die een IE-zaak wint, kan de verliezer dus de kosten van zijn advocaat laten vergoeden. Dat kon in feite al vanaf 29 april 2006 op grond van een bepaling in de Richtlijn betreffende handhaving Intellectuele Eigendomsrechten, maar op 1 mei 2007 is deze regeling ook in de Nederlandse wetgeving opgenomen.
Artikel 1019h Rv bepaalt dat de in het ongelijk gestelde partij desgevorderd veroordeeld wordt in redelijke en evenredige gerechtskosten en andere kosten die de in het gelijk gestelde partij heeft gemaakt, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet. Deze regeling is enkel van toepassing op IE-zaken. Dat kan zowel een kort geding als een bodemprocedure zijn. De regeling geldt voor alle in Nederland, de Benelux en de Gemeenschap bekende IE rechten, zoals merkenrechten, auteursrechten, modelrechten, handelsnaamrechten en octrooirechten.
Als de inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht een onderdeel van de zaak uitmaakt en het dus gaat om een ‘gemengde zaak’, zullen alleen kosten die specifiek op die inbreuk betrekking hebben voor vergoeding in aanmerking komen. De rechter zal moeten nagaan welk gewicht toekomt aan het deel van de vordering dat is gebaseerd op de inbreuk. Vervolgens moet de rechter beoordelen welk deel van de kosten voor vergoeding in aanmerking komt.
De vraag is wat redelijke en evenredige kosten zijn in de zin van art. 1019h Rv en wanneer de billijkheid zich verzet tegen een veroordeling in die kosten. De wetgever heeft hierover opgemerkt dat een volledige proceskostenveroordeling meer voor de hand ligt bij grootschalige namaak of inbreuk te kwader trouw dan in geval van een procedure waarbij de inbreukmaker te goeder trouw was. Voor inbreuken die daartussen liggen, zal de rechter moeten beoordelen wat redelijke en evenredige kosten zijn die door de verliezende partij dienen te worden gedragen(1). In de praktijk wordt niet alleen in geval van grootschalige namaak of inbreuk te kwader trouw (piraterij) een volledige proceskostenveroordeling uitgesproken. Ook wanneer de inbreukmaker te goeder trouw is, kan de rechter oordelen dat deze de volledige proceskosten van de wederpartij dient te vergoeden.
Welke kosten kunnen voor vergoeding in aanmerking komen? Het kan gaan om de kosten van de deurwaarder, de procureur, de advocaat en de gemachtigde, het griffierecht, kosten van deskundigen en onderzoekskosten, zoals kosten van het achterhalen van de inbreukmaker door een bedrijfsrecherchebureau of de kosten voor het verrichten van marktonderzoek. De belangrijkste kostenpost zal vaak zijn het honorarium van de advocaat. Alle relevante werkzaamheden van de advocaat die verband houden met de procedure komen voor (volledige) vergoeding in aanmerking.
De mogelijkheid een volledige proceskostenveroordeling te vorderen kan een reden zijn om sneller over te gaan tot het opstarten van een gerechtelijke procedure omdat er een redelijke kans bestaat dat de kosten vergoed zullen worden. Er bestaat echter ook het risico dat men – bij verlies van de procedure - de kosten van de andere partij dient te vergoeden. In dat geval moet de verliezende partij dus naast zijn eigen kosten ook de kosten van de wederpartij betalen. Wanneer men echter voldoende vertrouwen hebt in het slagen van zijn vordering, hoeft het kostenaspect geen belemmering te zijn bij de beslissing om de inbreukmaker aan te pakken. Bij winst van de procedure dient de verliezende inbreukmaker immers de (evenredige en redelijke) gerechtskosten en andere kosten van de winnaar te betalen. De winnaar heeft dan zijn gelijk gehaald en gratis geprocedeerd!
mr. Floor de Roos
(1) Memorie van Toelichting, Kamerstukken II 2005/06, 30392, nr. 3, p. 26.
