De Haagse rechter oordeelde onlangs dat kunstenares Nadia Plesner haar werk genaamd ‘Simple Living’ - waarbij zij een negroïde jongetje met ‘Louis Vuitton’ tas afbeeldt - wél mag gebruiken. Eerder dit jaar nog verzocht en verkreeg Louis Vuitton een ex parte verbod op gebruik van dit werk, mede op gebruik daarvan in het schilderij Darfurnica. Volgens Louis Vuitton maakt het gebruik van de afbeelding inbreuk op haar modelrecht. Lees hier het eerdere bericht over dit ex parte verbod en de achtergrond van het geschil.
Plesner liet het er echter niet bij zitten en spande een kort geding aan tegen Louis Vuitton. Opnieuw moest de Haagse rechter zich buigen over de vraag welk grondrecht hier prevaleert: bescherming van (intellectuele) eigendom of vrijheid van meningsuiting? Plesner kreeg alleen nu wel de mogelijkheid om haar zegje te doen, welke mogelijkheid zij niet had bij de ex parte -procedure.
Nu Louis Vuitton in het kort geding had aangegeven dat zij niet wenst dat het verbod zich ook uitstrekt tot gebruik van de afbeelding in het schilderij Darfurnica, beperkt het oordeel van de rechter zich tot het gebruik van de afbeelding van het jongetje met de tas zelf. Beide partijen beroepen zich op een grondrecht. Louis Vuitton op het recht op bescherming van intellectuele eigendom, Plesner op het recht op vrijheid van meningsuiting. Volgens de rechter dient bij de vraag welk recht prevaleert een fair balance gevonden te worden tussen het algemeen belang en de belangen van Louis Vuitton en Plesner.
Bij afweging van deze belangen komt de rechter uiteindelijk tot het oordeel dat het belang van Plesner op het vrij kunnen uiten van haar (artistieke) mening via het werk ‘Simple Living’ zwaarder weegt dan het belang van Louis Vuitton bij het ongestoord genot van haar (intellectuele) eigendom.
De rechter komt tot dit oordeel op grond van een aantal omstandigheden. Louis Vuitton legt reputatieschade aan haar standpunt ten grondslag. Volgens de rechter is dergelijke schade niet inherent aan het doel en de functie van het modelrecht. Doel van het modelrecht is namelijk het alleenrecht tot gebruik van het geregistreerde uiterlijk van een voortbrengsel. Daarnaast oordeelt de rechter dat - volgens vaste jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens - het grondrecht om een mening te uiten via kunst hoog in het vaandel staat in een democratische samenleving. Daarbij geldt volgens de rechter dat kunstenaars een aanzienlijke bescherming genieten ten aanzien van hun artistieke vrijheid, waarbij de kunst in beginsel aanleiding mag geven ‘to offend, shock or disturb’. Van belang daarbij is dat Plesner haar kunst functioneel en proportioneel gebruikt en het gebruik niet alleen een commercieel doel dient. Plesner uit immers haar kritiek over het gegeven dat de media veel aandacht besteden aan celebrity’s als Paris Hilton en met geen woord reppen over de schrijnende situatie in Darfur. Verder oordeelt de rechter dat Louis Vuitton zich als zeer bekende onderneming in sterkere mate dan andere rechthebbenden kritiek als de onderhavige dient te laten welgevallen. Ook nu Plesner het werk tevens als blikvanger voor haar expositie gebruikt.
De rechter vernietigt ten slotte het eerder afgegeven ex parte verbod. Opvallend daarbij is de overweging dat de vernietiging van het eerder afgegeven verbod terugwerkende kracht heeft. Eerder nog oordeelde de Haagse rechter in een andere zaak namelijk dat vernietiging van een ex parte verbod geen terugwerkende kracht heeft. Nu het ex parte verbod met terugwerkende kracht wordt vernietigd, wordt het ex parte verbod geacht nooit te hebben bestaan. Deze overweging is ingegeven door het feit dat Plesner geen andere rechtsmiddelen ter beschikking heeft om tegen het ex parte verbod op te komen. Zou er geen terugwerkende kracht zijn, dan zou dat tot de situatie kunnen leiden dat verbeurde dwangsommen als gevolg van een achteraf gezien onterecht afgegeven ex parte verbod wel verschuldigd zijn.
Artistieke vrijheid wint het hier van Louis Vuitton. Of dat in andere gevallen ook zo zal zijn hangt nog altijd af van de concrete omstandigheden van het geval. Dubbel winst in ieder geval voor Plesner. De rechter stelde haar niet alleen in het gelijk, ook haar werk ‘Simple Living’ en ‘Darfurnica’ zijn inmiddels wereldberoemd geworden!
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met mr. Miranda Blankers
(T: 073 – 616 11 00, E: m.blankers@holla.nl) van de sectie Intellectueel Eigendom.
