Wie instapt bij een dronken rijder en bij een ongeval gewond raakt, kan in de juridische nasleep vervelende zaken tegenkomen.
Profvoetballer Theo Janssen, speler bij FC Twente, veroorzaakte in de nacht van zaterdag op zondag een ernstig verkeersongeluk. Daarbij raakte zijn vriend en passagier zwaargewond. Hoewel de feiten nog niet helder zijn, is er een vermoeden dat Janssen alcohol had gedronken voor hij in de auto stapte. De juridische vraag is nu: kan zijn passagier ook medeverantwoordelijk worden gehouden voor het letsel dat hij heeft opgelopen?
Meerijden in een auto waarvan de chauffeur te veel gedronken heeft is niet bepaald iets wat je iemand aanbeveelt of zelf moet overwegen te doen. Desondanks verschijnen er regelmatig berichten in de media waaruit blijkt dat niet iedereen zich ervan laat weerhouden om bij een beschonken chauffeur in de auto te stappen. Gebeurt er dan een ongeluk, dan lijkt voor de hand te liggen dat je de passagier kwalijk neemt dat hij toch is ingestapt. De vraag is vervolgens wie de schade van de passagier moet vergoeden. Het gerechtshof in Den Haag heeft daarop onlangs een antwoord gegeven.
Aanleiding was een ernstig verkeersongeluk dat zich voordeed nadat de bestuurder en de passagier een avond/nacht op stap waren geweest. Voordat de thuisreis werd aanvaard, had de bestuurder enige biertjes en enige whisky-cola’s gedronken. Achteraf werd vastgesteld dat de bestuurder te veel alcohol genuttigd had om nog legaal met zijn auto aan het verkeer deel te nemen. De gevolgen van het ongeluk waren ingrijpend. De destijds nog jonge passagier liep een dwarslaesie op. Van de verzekeraar van de bestuurder kreeg hij de schade niet (volledig) vergoed. In het proces stond centraal de vraag of de passagier eigen schuld kon worden verweten, zodat hij zijn schade zelf zou moeten dragen. De wet bepaalt over deze vorm van eigen schuld het volgende: ‘wanneer de schade mede het gevolg is van een omstandigheid die de benadeelde kan worden toegerekend, de schade wordt verdeeld naar de mate waarin die omstandigheden hebben bijgedragen tot de schade, tenzij de billijkheid een andere verdeling verlangt’. Voorwaarde is dan wel dat de dader een fout heeft gemaakt die tot aansprakelijkheid leidt.
In dit geval oordeelde het gerechtshof dat de bestuurder - door dronken aan het verkeer deel te nemen - zijn plicht had verzaakt om voor de veiligheid van de passagier zorg te dragen en veilig te rijden. Zijn agressieve rijstijl had daaraan nog bijgedragen. De verkeersfout van de bestuurder was dus een (evident) gegeven, zodat de vraag aan de orde kon komen of de passagier een verwijt te maken viel. Van belang daarbij is dat de passagier wist dat de chauffeur (te veel) gedronken had, in elk geval meer dan twee glazen alcohol. Bovendien wist de passagier dat de chauffeur bekend stond om zijn agressieve rijstijl en pas korte tijd over zijn rijbewijs beschikte. Niettemin besliste de rechter dat de passagier niet had geweten hoeveel de chauffeur precies had gedronken, en werd overigens aangenomen dat de chauffeur niet de indruk maakte dat hij geen auto meer kon rijden. Op basis van deze gegevens oordeelde het gerechtshof dat de schade toch in overwegende mate door toedoen van de verkeersfout (rijden onder invloed) van de chauffeur is veroorzaakt. De passagier wordt wel kwalijk genomen dat hij is ingestapt, maar dat was nog geen reden om alle schade voor zijn eigen rekening te laten. Het hof kwam aanvankelijk dan ook tot een verdeling van de schade in de verhouding 90 procent (bijdrage aan de schade door verkeersfout chauffeur) respectievelijk 10 procent (bijdrage aan de schade door met deze chauffeur mee te rijden).
Vervolgens vroeg het hof zich af of deze verdeling - louter dus op basis van de omstandigheden die hebben bijgedragen tot het ontstaan van de schade - stand moet houden op grond van de billijkheid. Het antwoord luidde ontkennend. Omdat de gevolgen ernstig zijn - namelijk een dwarslaesie bij een jeugdig persoon - en de chauffeur verzekerd was en de passagier waarschijnlijk niet, wordt de schade geheel afgewenteld op de verzekeraar van de chauffeur.
De uitspraak laat zien hoe eigen schuld in het recht kan worden gewaardeerd. Toch is er veel rechtspraak waarin de schuld en/of schade wordt verdeeld over de chauffeur en de passagier wanneer het instappen onverstandig wordt gevonden. De verdeling in die zaken komt neer op 25 tot 50 procent, waarbij dat deel van de schade voor rekening van de passagier bleef. Of het hof met deze uitspraak een nieuwe trend zet, is de vraag. Zo ja, dan lijkt het er op dat een passagier met een onbekwame chauffeur kan meerijden zonder daarvoor zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Zijn schade wordt dan op de chauffeur afgewenteld. Voor ons blijft voorop staan dat een passagier die overweegt met een dronken chauffeur mee te rijden, toch bij zichzelf te rade moet gaan of hij dat risico wel wil nemen. Zo ja, dan zal hij bij een verkeersongeluk ook een deel van zijn schade voor eigen rekening dienen te nemen.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:mr. Barend Stroetinga (T. (040) 238 06 04, E. b.stroetinga@holla.nl) of mr. Marloes Hulstein (T. (040) 238 06 11, E. m.hulstein@holla.nl)
